Phòng cúm gia cầm mùa đông xuân 2026-2027 cho hộ nuôi gà

Để phòng cúm gia cầm mùa đông xuân 2026-2027, hộ nuôi gà vịt cần làm bốn việc: tiêm vắc xin cúm theo lịch của thú y địa phương, không cho đàn nhà tiếp xúc với chim hoang và gia cầm lạ, cách ly con mới mua, và báo ngay khi gà chết bất thường thay vì tự giết mổ. Thời tiết lạnh ẩm và lượng gia cầm vận chuyển tăng vọt trước Tết Đinh Mùi là hai lý do khiến giai đoạn từ nay đến sau Tết cần cẩn trọng hơn mọi thời điểm khác trong năm.

Năm 2026 đã có những ổ dịch nào?

Đầu năm, ngay trước Tết Bính Ngọ, Hà Tĩnh phải tiêu hủy 902 con gia cầm gồm 872 con gà và 30 con vịt tại thôn 1, xã Cẩm Xuyên sau khi mẫu xét nghiệm dương tính với H5N1, theo Tuổi Trẻ ngày 10/2/2026. Gà ốm, chết xuất hiện ở 27 trong 123 hộ của thôn. Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh cấp 100 kg Cloramin B để các hộ khử khuẩn, đồng thời theo dõi sức khỏe người dân từng tiếp xúc với gia cầm.

Ổ dịch này đáng nhớ vì thời điểm: nó bùng lên đúng lúc nhu cầu mua bán, vận chuyển gà vịt tăng mạnh trước Tết. Cơ quan y tế khi đó khuyến cáo người dân đặc biệt cẩn thận trong dịp Tết. Cuối năm 2026, khi chuẩn bị cho Tết Đinh Mùi, kịch bản tương tự hoàn toàn có thể lặp lại nếu hộ nuôi lơ là.

Vì sao mùa lạnh nguy cơ cao hơn

Virus cúm tồn tại lâu hơn trong môi trường lạnh và ẩm. Chim hoang di cư mùa đông có thể mang virus đến ao hồ, cánh đồng nơi vịt chạy đồng kiếm ăn. Gà vịt bị lạnh, chuồng ẩm, ăn thiếu thì sức đề kháng yếu đi. Cuối năm, thương lái đi gom gà khắp các xóm, lồng gà từ nơi này chuyển sang nơi khác, kéo theo phân và lông bám trên lồng, trên xe.

Báo Lào Cai ngày 19/10/2026 nhắc lại rằng virus cúm gia cầm độc lực cao vẫn tiếp tục được ghi nhận ở gia cầm và chim hoang dã tại nhiều nơi trên thế giới, trong đó H5N1 và H5N6 từng gây bệnh nặng ở người.

Với hộ nhỏ ở nông thôn, kiểu nuôi phổ biến là gà thả vườn ban ngày, tối mới lùa vào chuồng, vịt thì chăn trên ruộng sau gặt. Kiểu nuôi này rẻ nhưng khó kiểm soát tiếp xúc: gà nhà kiếm ăn chung với gà hàng xóm, vịt uống nước ở mương mà chim trời cũng xuống tắm. Không cần bỏ hẳn cách nuôi quen thuộc, nhưng trong mùa đông xuân nên thu hẹp vùng thả, rào lưới quanh vườn và cho ăn uống trong chuồng nhiều hơn.

Lịch việc cho hộ nuôi trong ba tháng tới

Tháng 11: tiêm phòng và sửa chuồng

• Liên hệ thú y xã hỏi đợt tiêm vắc xin cúm gia cầm vụ đông xuân; đăng ký cho cả gà, vịt, ngan.
• Che chắn chuồng, giữ nền khô, căng lưới ở những chỗ chim sẻ, chim hoang hay sà vào ăn cám.
• Đặt máng ăn, máng uống trong chuồng, không để ngoài sân nơi chim trời có thể ăn chung.

Tháng 12: hạn chế nhập đàn lạ

• Mua gà giống ở cơ sở có kiểm dịch, nuôi cách ly ít nhất hai tuần ở chuồng riêng.
• Không thả vịt chạy đồng ra những cánh đồng, ao hồ có nhiều chim di cư hoặc gần nơi có ổ dịch.
• Rắc vôi bột cửa chuồng, lối đi; thay dép hoặc ủng trước khi vào.

Tháng 1 và trước Tết: kiểm soát thương lái

• Bắt gà giao cho thương lái ngoài cổng, không cho lồng, xe vào sát chuồng.
• Sau mỗi lần bán, quét dọn và phun sát trùng khu vực giao gà.
• Không mua gà sống từ chợ về thả chung với đàn nhà để “nuôi thêm vài ngày”.

Lịch tiêm cụ thể cho từng loại vắc xin và cách bảo quản vắc xin ở nông hộ có trong bài lập kế hoạch tiêm phòng vắc xin cho vật nuôi.

Nhận biết đàn có vấn đề

Cúm gia cầm độc lực cao thường làm gà chết nhanh, nhiều con trong thời gian ngắn. Những dấu hiệu nên báo thú y ngay: gà chết đột ngột không rõ lý do, ủ rũ, bỏ ăn, mào tích tím tái, phù đầu, chảy nước mắt nước mũi, tiêu chảy, gà đẻ giảm trứng đột ngột. Không phải con gà nào có những biểu hiện này cũng bị cúm, nhưng chỉ xét nghiệm mới khẳng định được. Bài phát hiện sớm vật nuôi bị bệnh qua hành vi giúp bạn tập quan sát đàn hằng ngày.

Tự bảo vệ bản thân và gia đình

Theo tờ thông tin của WHO cập nhật tháng 1/2026, người có thể nhiễm cúm gia cầm khi tiếp xúc trực tiếp với gia cầm nhiễm bệnh khi bắt, tiêu hủy, giết mổ, sơ chế, hoặc tiếp xúc gián tiếp với môi trường bị ô nhiễm như chợ gia cầm sống. Các chủng đang lưu hành chưa cho thấy khả năng lây bền vững từ người sang người. WHO cũng cho biết không có bằng chứng thịt và trứng gia cầm được chế biến, nấu chín đúng cách làm lây bệnh.

Những việc cụ thể trong gia đình:

1. Không giết mổ, không ăn gà vịt ốm hoặc chết không rõ nguyên nhân, kể cả khi tiếc của.
2. Không ăn tiết canh, trứng lòng đào hoặc thịt gia cầm chưa chín kỹ.
3. Rửa tay bằng xà phòng sau khi cho gà ăn, dọn chuồng hoặc cầm trứng.
4. Đeo găng tay, khẩu trang khi buộc phải xử lý gà bệnh; khẩu trang giúp giảm phơi nhiễm nhưng không thay được việc tránh tiếp xúc.
5. Không để trẻ nhỏ chơi đùa với gà vịt ốm hoặc nhặt chim chết.
6. Người trong nhà sốt, ho, đau ngực, khó thở sau khi tiếp xúc gia cầm ốm cần đi khám ngay và nói rõ với bác sĩ về việc tiếp xúc.

Gà chết hàng loạt: trình tự xử lý

Đừng vứt xác gà xuống ao, sông hay bán cho người thu mua. Hãy nhốt toàn bộ đàn còn lại, không cho ai ra vào chuồng, rồi báo trưởng thôn hoặc thú y xã. Cán bộ thú y sẽ lấy mẫu xét nghiệm và hướng dẫn tiêu hủy, tiêu độc. Trong lúc chờ, rắc vôi bột quanh chuồng, thu gom xác gà vào bao kín. Việc báo sớm không chỉ giữ cho xóm khỏi dịch mà còn là điều kiện để được xem xét hỗ trợ theo chính sách của địa phương khi phải tiêu hủy.