Chống đói rét cho trâu bò vụ Đông Xuân 2026-2027

Khi nhiệt độ ngoài trời xuống dưới 12°C, trâu bò cần được giữ trong chuồng kín gió, ăn tại chỗ và uống nước ấm thay vì thả lên bãi hay lên rừng. Đợt không khí lạnh tràn về từ đêm 8/11/2026 đã đưa vùng núi cao Lào Cai xuống 6-8°C, nghĩa là mùa chống đói rét vụ Đông Xuân 2026-2027 đã bắt đầu sớm hơn nhiều hộ dự tính. Bài này gom lại những việc nên làm ngay, theo thứ tự ưu tiên, cho hộ nuôi vài con đến vài chục con.

Rét đầu mùa đến sớm: những gì đã ghi nhận

Theo bản tin Tiền Phong ngày 10/11/2026, Đài Khí tượng Thủy văn tỉnh Lào Cai dự báo trong hai ngày 10-11/11 vùng cao có rét đậm, đêm và sáng rét hại. Tại Y Tý và Mù Cang Chải, nhiệt độ có lúc chỉ khoảng 8°C. Riêng xã Y Tý đang nuôi khoảng 2.880 con trâu và 317 con ngựa; Mù Cang Chải có 2.350 con trâu và 1.152 con bò. Đến thời điểm đó, địa phương chưa ghi nhận con vật nào bị ảnh hưởng.

Trước đó, ngày 28/10/2026, Báo Lào Cai cho biết xã Mường Khương đã yêu cầu đưa trâu bò vào chuồng và giữ ấm khi nhiệt độ xuống dưới 15°C, đồng thời gom rơm rạ, trồng ngô dày và trồng cỏ để dự trữ. Hai mốc 15°C và 12°C nên hiểu như sau: dưới 15°C bắt đầu nhốt ban đêm và hạn chế thả sớm; dưới 12°C thì ngừng chăn thả hẳn.

Lịch chăn thả theo nhiệt độ

Trung tâm Khuyến nông Lào Cai khuyến cáo, khi có sương mù, mưa phùn hoặc gió lạnh, chỉ thả trâu bò sau khi sương tan, khoảng 9-10 giờ sáng, và lùa về chuồng trước 16 giờ. Có thể tóm lại thành ba mức:

Trâu chịu rét kém hơn bò vì da dày nhưng ít lông, tuyến mồ hôi kém, nên với trâu cày già, bê nghé dưới một năm tuổi và con cái sắp đẻ, nên áp dụng mức nhốt sớm hơn một bậc so với đàn khỏe.

Gia cố chuồng: chặn gió lùa trước, giữ nền khô sau

Gió lùa làm con vật mất nhiệt nhanh hơn nhiệt độ thấp đơn thuần. Vì vậy việc đầu tiên là quây kín các mặt chuồng hứng gió mùa đông bắc bằng bạt, nilon, phên tre hoặc bao tải, chừa phía khuất gió để thoát khí. Không bịt kín hoàn toàn: chuồng ngột ngạt, nhiều khí amoniac từ phân nước tiểu sẽ làm bệnh hô hấp bùng lên, nhất là ở bê nghé.

Nền chuồng phải khô. Lót rơm rạ, trấu hoặc lá khô dày, thay phần ẩm ướt mỗi ngày. Chuồng nền đất trũng nên đổ thêm một lớp đất cao hoặc kê sàn gỗ ở góc nằm. Với trâu bò già yếu, có thể khoác bao tải hoặc chăn cũ lên lưng vào ban đêm, buộc dây qua ngực vừa phải để không trượt.

Nếu chuồng nằm xa nhà, nên kéo một bóng đèn chiếu sáng để kiểm tra ban đêm. Còn sưởi bằng lửa thì chỉ đốt ở vị trí có lối thoát khói ra ngoài, cách xa rơm khô; trâu bò trưởng thành thường không cần sưởi nếu chuồng kín gió và có ổ nằm khô.

Cho ăn những ngày rét: thêm năng lượng, đừng để đói

Trâu bò đói vào mùa rét chết nhanh hơn trâu bò lạnh nhưng đủ ăn. Cơ thể cần đốt nhiều năng lượng hơn để giữ thân nhiệt, trong khi cỏ ngoài bãi đã cằn. Khuyến nông Lào Cai đề nghị dự trữ đủ thức ăn thô xanh và thức ăn khô, bổ sung thức ăn tinh như cám gạo, cám ngô, bột sắn.

• Thức ăn thô: rơm khô, cỏ khô, thân ngô ủ chua hoặc rơm ủ urê. Theo tài liệu kỹ thuật của FAO về xử lý rơm bằng urê, bò ăn khoảng 2 kg chất khô cho mỗi 100 kg thể trọng một ngày, tức một con 300 kg cần khoảng 6 kg chất khô.
• Thức ăn tinh: cám gạo, bột ngô, bột sắn nấu chín hoặc ngâm, cho vào bữa chiều để con vật có năng lượng qua đêm.
• Nước: cho uống nước ấm hoặc nước đã để trong chuồng cho bớt lạnh, có pha chút muối. Trâu bò lười uống nước lạnh, uống ít sẽ ăn ít.
• Khoáng: treo đá liếm hoặc trộn muối khoáng vào thức ăn tinh.

Bài viết riêng về chất khoáng vi lượng cho gia súc giải thích vì sao thiếu khoáng làm con vật gầy sút nhanh trong mùa thiếu cỏ.

Dự trữ bao nhiêu là đủ?

Một cách tính đơn giản: lấy thể trọng ước của đàn nhân 2%, ra số kg chất khô cần mỗi ngày, rồi nhân với số ngày rét dự kiến không thả được. Một hộ có 4 con bò khoảng 250 kg cần chừng 20 kg chất khô một ngày. Nếu ước 40 ngày nhốt chuồng trong cả vụ, cần khoảng 800 kg chất khô, tương đương gần một tấn rơm khô hoặc nhiều hơn nếu dùng cỏ tươi ủ chua vì loại này chứa nhiều nước. Con số chỉ để định hướng; hộ nào đã ghi chép lượng ăn thực tế của năm trước thì nên dùng số của mình.

Rơm dự trữ cần để nơi cao ráo, có mái che. Rơm mốc vừa giảm chất lượng vừa có thể gây ngộ độc. Cách xử lý rơm bằng urê và ủ chua thân ngô được trình bày chi tiết trong bài về dự trữ thức ăn mùa đông của chuyên mục Dinh dưỡng.

Tiêm phòng và theo dõi sức khỏe

Rét làm sức đề kháng giảm, vì vậy khuyến nông Lào Cai nhắc tiêm vắc xin lở mồm long móng, tụ huyết trùng và viêm da nổi cục cho trâu bò trước và trong mùa rét. Hộ nào chưa tiêm đợt trong năm nên liên hệ thú y xã để được tiêm bổ sung, đừng đợi đến khi rét hại kéo dài.

Mỗi sáng nên quan sát đàn trước khi cho ăn. Dấu hiệu cần chú ý: con vật đứng co ro, lông dựng, run, bỏ ăn, chảy nước mũi, thở nhanh hoặc nằm không muốn dậy. Những con này cần tách ra chỗ ấm hơn, cho uống nước ấm có đường hoặc muối, và báo thú y nếu sau nửa ngày không cải thiện. Các dấu hiệu bệnh đường thở ở bò được mô tả kỹ hơn trong bài phòng ngừa bệnh hô hấp ở bò.

Những sai lầm hay gặp mỗi mùa rét

1. Thả trâu bò lên rừng rồi để qua đêm vì nghĩ con vật tự tìm chỗ trú. Khi rét hại kéo dài, đây là nguyên nhân hàng đầu khiến gia súc chết ở vùng cao.
2. Che kín chuồng bằng nilon cả bốn mặt, không chừa chỗ thoát khí.
3. Chỉ dự trữ rơm mà không có thức ăn tinh, khiến bò có cái ăn nhưng vẫn thiếu năng lượng.
4. Cho bê nghé bú ít vì bò mẹ gầy, nhưng không bổ sung thêm cho bò mẹ.
5. Để xác gia súc chết rét ngoài bãi hoặc bán chạy. Con vật chết cần báo chính quyền và xử lý theo hướng dẫn của thú y.

Việc nên làm trong tuần này

Kiểm tra mái và vách chuồng, mua sẵn bạt, gom rơm về chỗ khô, mua thêm vài bao cám ngô hoặc cám gạo, hỏi thú y lịch tiêm phòng. Theo dõi bản tin dự báo của đài khí tượng tỉnh mỗi tối để biết trước ngày rét đậm, từ đó quyết định sáng hôm sau có thả hay không. Làm sớm vài việc này rẻ hơn rất nhiều so với chữa một con trâu bị cảm lạnh hoặc mất con vật trong đợt rét hại.