Cách chọn cám hỗn hợp chất lượng cao cho gà đẻ trứng

Muốn chọn cám hỗn hợp tốt cho gà đẻ trứng, hãy bắt đầu từ ba điều: cám phải đúng giai đoạn đẻ (không dùng cám gà thịt hay cám gà hậu bị), nhãn ghi rõ hàm lượng đạm, canxi, phốt pho và năng lượng, và bao cám còn mới, khô, không mùi lạ. Sau đó, chính đàn gà sẽ cho bạn câu trả lời qua tỷ lệ đẻ, độ dày vỏ trứng và màu lòng đỏ. Bài này đi qua từng bước để người nuôi gà đẻ quy mô gia đình hoặc trang trại nhỏ tự đánh giá được cám mình đang mua.

Gà đẻ cần gì khác so với gà thịt

Gà thịt được nuôi để tăng cân nhanh nên cám của chúng giàu năng lượng và đạm. Gà đẻ thì khác: mỗi ngày cơ thể gà mái phải tạo ra một quả trứng gần như hoàn chỉnh, trong đó vỏ trứng chủ yếu là canxi cacbonat. Vì vậy nhu cầu nổi bật nhất của gà đẻ là canxi, cao hơn nhiều lần so với gà thịt hay gà hậu bị. Nếu cho gà đẻ ăn cám gà thịt, gà dễ béo, giảm đẻ và vỏ trứng mỏng; ngược lại, cho gà hậu bị ăn cám gà đẻ quá sớm có thể gây hại thận vì thừa canxi.

Ngoài canxi, gà đẻ cần đạm vừa đủ (thường trong khoảng 16–18% với gà đẻ thương phẩm, tùy giống và giai đoạn), các axit amin thiết yếu như lysine và methionine, phốt pho dễ hấp thu, vitamin D3 để chuyển hóa canxi, cùng các vitamin nhóm A, E, B và khoáng vi lượng. Cám hỗn hợp hoàn chỉnh của các hãng uy tín đã tính toán sẵn những thành phần này, việc của người nuôi là chọn đúng loại và giữ cám chất lượng tới khi gà ăn.

Đọc nhãn bao cám như thế nào

Theo quy định về thức ăn chăn nuôi ở Việt Nam, bao cám thương mại phải có nhãn ghi tên sản phẩm, đối tượng vật nuôi, thành phần nguyên liệu, chỉ tiêu chất lượng, hướng dẫn sử dụng, ngày sản xuất, hạn dùng và thông tin nhà sản xuất. Khi cầm bao cám lên, hãy kiểm tra lần lượt:

• Đối tượng sử dụng: phải ghi rõ "gà đẻ" hoặc "gà đẻ trứng thương phẩm", nhiều hãng còn chia theo giai đoạn như đầu kỳ đẻ, đẻ đỉnh, cuối kỳ.
• Đạm thô tối thiểu: so với khuyến cáo của giống gà bạn nuôi. Gà ta, gà lai đẻ ít hơn gà công nghiệp nên không nhất thiết cần cám đạm cao nhất.
• Canxi (Ca) và phốt pho tổng số: cám gà đẻ có canxi cao rõ rệt so với các loại cám khác. Nếu thấy canxi thấp tương đương cám gà thịt, đó không phải cám đẻ.
• Năng lượng trao đổi: thường ghi bằng kcal/kg. Cám quá giàu năng lượng mà ít đạm dễ làm gà mập.
• Độ ẩm tối đa, xơ thô tối đa: độ ẩm thấp giúp cám bảo quản lâu hơn; xơ thô quá cao cho thấy dùng nhiều nguyên liệu rẻ.
• Ngày sản xuất: ưu tiên bao mới, dùng hết trong khoảng vài tuần đến một tháng sau khi mở.

Một mẹo nhỏ: nên chụp lại nhãn của bao cám đang dùng. Khi đổi lô hoặc đổi hãng, bạn so sánh được ngay và biết thay đổi trên đàn gà có liên quan tới cám hay không.

Kiểm tra cám bằng giác quan trước khi đổ vào máng

Nhãn đúng chưa đủ, vì cám có thể hỏng do vận chuyển và bảo quản. Trước khi mua số lượng lớn, mở thử một bao và quan sát:

1. Màu sắc đồng đều, không có mảng xanh, đen hay trắng bông (dấu hiệu nấm mốc).
2. Mùi thơm của ngũ cốc, bột cá hoặc đậu nành rang. Mùi chua, mùi ôi dầu, mùi mốc hay mùi hắc là dấu hiệu cám đã biến chất.
3. Độ khô: bóp một nắm, cám tơi ra khi buông tay. Cám vón cục, ấm tay là đã hút ẩm.
4. Tạp chất: không có mọt, sâu, phân chuột, cát sạn.
5. Dạng cám: cám viên hoặc cám mảnh giúp gà ăn đều, ít kén chọn hơn cám bột. Cám bột dễ bị gà bới lấy hạt to, bỏ phần bột mịn chứa khoáng và vitamin.

Ngay cả cám tốt cũng nhanh hỏng nếu để sai chỗ. Cách kê bao, chống ẩm và luân chuyển kho được trình bày kỹ trong bài phương pháp bảo quản bao cám tránh ẩm mốc.

Chọn cám theo từng giai đoạn của gà mái

Việc đổi cám nên làm từ từ trong khoảng 5–7 ngày, trộn tăng dần tỷ lệ cám mới. Đổi đột ngột dễ khiến gà bỏ ăn vài bữa, tiêu chảy hoặc tụt tỷ lệ đẻ.

Cám hỗn hợp hoàn chỉnh hay cám đậm đặc tự trộn

Trên thị trường có hai nhóm chính: cám hỗn hợp hoàn chỉnh (cho ăn trực tiếp) và cám đậm đặc (phải trộn với ngô, cám gạo, tấm theo tỷ lệ hãng hướng dẫn). Mỗi loại hợp với một kiểu trại:

• Hộ nuôi dưới vài trăm con, không có máy trộn, ít thời gian: cám hoàn chỉnh tiện và ổn định hơn.
• Trang trại có sẵn ngô, lúa tự sản xuất và có máy nghiền trộn: cám đậm đặc giúp tận dụng nguyên liệu, nhưng phải trộn đúng tỷ lệ và đều tay, nếu không gà sẽ thiếu canxi hoặc đạm.

Nếu bạn quan tâm đến hướng tự phối trộn thức ăn có nguồn gốc tự nhiên, bài phối trộn thức ăn hữu cơ cho nông trại nhỏ có hướng dẫn cách cân đối nguyên liệu sẵn có.

Theo dõi đàn gà để biết cám có hợp không

Cách đánh giá cám chính xác nhất là ghi chép. Mỗi ngày ghi số trứng thu được, số trứng dập vỏ, lượng cám tiêu thụ và tình trạng đàn. Sau hai đến ba tuần dùng một loại cám, bạn sẽ thấy xu hướng rõ ràng.

Dấu hiệu cám đang phù hợp

• Tỷ lệ đẻ ổn định theo đúng đường cong của giống.
• Vỏ trứng cứng, nhẵn, ít trứng non vỏ hay trứng méo.
• Lông gà mượt, mào đỏ tươi, gà nhanh nhẹn.
• Phân khô vừa, thành khuôn, không lẫn nhiều thức ăn chưa tiêu.

Dấu hiệu cần xem lại cám

• Trứng vỏ mỏng, dễ vỡ, có trứng không vỏ: thường liên quan tới canxi, phốt pho hoặc vitamin D3, cũng có thể do bệnh hoặc nắng nóng.
• Tỷ lệ đẻ giảm dần trong khi đàn không bệnh: kiểm tra lại đạm, ánh sáng và lượng ăn.
• Gà mổ lông, mổ nhau: có thể thiếu đạm, thiếu muối hoặc mật độ quá dày.
• Lòng đỏ nhạt màu: phụ thuộc sắc tố trong khẩu phần (ngô vàng, rau xanh, chất tạo màu cho phép).

Các biểu hiện thiếu chất ở gia cầm thường giống nhau với nhiều loài khác. Bạn có thể tham khảo thêm bài dấu hiệu vật nuôi thiếu dinh dưỡng để phân biệt thiếu chất với bệnh.

Những yếu tố ngoài cám ảnh hưởng tới trứng

Không ít người đổi cám liên tục vì gà đẻ kém, trong khi nguyên nhân nằm ở chỗ khác. Trước khi kết luận cám dở, hãy rà soát:

• Ánh sáng: gà đẻ cần thời gian chiếu sáng đủ dài và ổn định mỗi ngày; giảm ánh sáng đột ngột làm gà nghỉ đẻ.
• Nước uống: thiếu nước sạch làm gà giảm ăn và giảm đẻ ngay trong vài ngày.
• Nhiệt độ: trời nóng gà ăn ít, vỏ trứng mỏng đi. Nên cho ăn vào sáng sớm và chiều mát.
• Tuổi gà: gà già tự nhiên đẻ thưa, trứng to nhưng vỏ kém.
• Bệnh và ký sinh trùng: giun sán, cầu trùng, bệnh hô hấp đều làm giảm đẻ.

Trứng gà từ đàn được nuôi bằng cám tốt là nguyên liệu quý cho bữa ăn gia đình; nếu bạn muốn tận dụng trứng nhà nuôi, có thể tham khảo các gợi ý bữa sáng giàu đạm để chế biến đa dạng hơn.

Mua cám ở đâu và mua bao nhiêu một lần

Ưu tiên đại lý có kho khô ráo, xuất hàng nhanh, bán đúng hạn dùng và sẵn sàng đổi bao lỗi. Không nên ham cám giá rẻ bất thường hoặc cám không nhãn mác bán theo ký. Với hộ nhỏ, mua đủ dùng trong khoảng hai đến bốn tuần là hợp lý, vừa có giá tốt vừa tránh cám để lâu bị mất vitamin và hút ẩm. Ghi lại số lô sản xuất mỗi lần mua để truy vết khi có sự cố.

Tóm lại, cám tốt cho gà đẻ là cám đúng đối tượng, nhãn minh bạch, còn mới, được bảo quản tốt và cho kết quả ổn định trên chính đàn gà của bạn. Đầu tư thời gian đọc nhãn và ghi chép giúp bạn tiết kiệm nhiều hơn so với việc đổi cám theo cảm tính.