Lợi ích của việc bổ sung vitamin vào nguồn thức ăn chăn nuôi

Bổ sung vitamin vào thức ăn chăn nuôi giúp vật nuôi chuyển hóa thức ăn hiệu quả hơn, lớn đều, sinh sản tốt, xương chắc và chống chịu stress, bệnh tật tốt hơn. Vật nuôi cần vitamin với lượng rất nhỏ, nhưng thiếu kéo dài sẽ gây hậu quả lớn, nhất là ở đàn nuôi nhốt ít được ăn rau cỏ tươi và ánh nắng. Tuy vậy, vitamin không phải càng nhiều càng tốt: lợi ích chỉ có khi bổ sung đúng loại, đúng lúc, đúng liều.

Vì sao thức ăn nền thường không đủ vitamin

Ngô, cám gạo, sắn, khô dầu có chứa một số vitamin, nhưng hàm lượng dao động theo giống, mùa vụ và đặc biệt giảm mạnh khi bảo quản lâu, phơi nắng gắt hoặc qua chế biến nhiệt. Vật nuôi công nghiệp được chọn giống để lớn nhanh, đẻ nhiều, nên nhu cầu vitamin cao hơn giống địa phương. Vì vậy hầu hết cám công nghiệp đều có premix vitamin – khoáng, còn người tự trộn thức ăn phải chủ động bổ sung.

Hai nhóm vitamin và vai trò chính

Vitamin tan trong dầu: A, D, E, K

• Vitamin A: bảo vệ niêm mạc mắt, đường hô hấp, đường ruột; cần cho sinh sản. Cỏ xanh và ngô vàng có tiền chất của vitamin A.
• Vitamin D3: giúp hấp thu và sử dụng canxi, phốt pho. Đặc biệt quan trọng với gà đẻ (vỏ trứng) và con non (xương).
• Vitamin E: chống oxy hóa, hỗ trợ miễn dịch và sinh sản, phối hợp với selen để bảo vệ cơ.
• Vitamin K: tham gia quá trình đông máu.

Nhóm này được tích trữ trong cơ thể, nên dùng quá liều kéo dài có thể gây ngộ độc.

Vitamin tan trong nước: nhóm B và C

• Vitamin nhóm B (B1, B2, B6, B12, niacin, axit pantothenic, biotin, folic): tham gia chuyển hóa năng lượng, đạm, tạo máu, giúp vật nuôi ăn ngon. Biotin liên quan tới móng chân, da lông.
• Vitamin C: phần lớn gia súc gia cầm tự tổng hợp được, nhưng khi stress nhiệt hoặc stress vận chuyển, bổ sung thêm có thể có ích.

Nhóm này thải qua nước tiểu nên ít nguy cơ ngộ độc hơn, nhưng cũng không được tích trữ lâu, cần cung cấp đều đặn.

Lợi ích cụ thể trên từng mặt sản xuất

Khi nào nên bổ sung thêm ngoài cám

Nếu bạn dùng cám hỗn hợp hoàn chỉnh chất lượng tốt, đàn khỏe mạnh, thường không cần bổ sung thêm. Những tình huống nên cân nhắc:

1. Stress nhiệt trong những đợt nắng nóng kéo dài; vật nuôi ăn ít đi nên lượng vitamin nhận được cũng giảm.
2. Vận chuyển, nhập đàn, cai sữa, chuyển chuồng.
3. Sau tiêm phòng hoặc sau đợt bệnh, khi cơ thể cần hồi phục; xem thêm bài chế độ ăn phục hồi sau điều trị.
4. Thức ăn tự trộn không có premix, hoặc vật nuôi nhốt hoàn toàn không có cỏ xanh.
5. Cám bảo quản lâu, đã qua mùa nóng ẩm, vitamin có thể đã giảm.

Khi đàn có dấu hiệu bất thường, đừng vội mua thêm vitamin; hãy đối chiếu với bài dấu hiệu vật nuôi thiếu dinh dưỡng và mời thú y nếu nghi bệnh.

Cách bổ sung đúng

Qua thức ăn

Premix vitamin được trộn với một lượng nhỏ cám trước (trộn mồi), sau đó mới trộn vào khối lớn để phân bố đều. Không trộn trực tiếp vài thìa premix vào cả bao cám rồi lắc, vì con ăn trước sẽ nhận quá nhiều, con ăn sau không có.

Qua nước uống

Dạng hòa tan thuận tiện khi vật nuôi giảm ăn nhưng vẫn uống. Chỉ pha lượng dùng hết trong ngày, vì vitamin trong nước dễ bị phân hủy bởi ánh sáng và nhiệt. Rửa đường ống nước định kỳ vì dung dịch đường, vitamin có thể làm vi khuẩn phát triển trong ống.

Tiêm

Một số vitamin dạng tiêm dùng cho trường hợp cần tác dụng nhanh hoặc vật nuôi bỏ ăn, nên thực hiện theo hướng dẫn của thú y.

Bảo quản để vitamin không mất tác dụng

Vitamin nhạy cảm với nhiệt, ánh sáng, độ ẩm và sự tiếp xúc với khoáng vi lượng trong thời gian dài. Do đó premix nên để nơi mát, tối, đậy kín và dùng trước hạn. Cám đã trộn premix không nên để quá lâu. Kho cám nóng ẩm không chỉ gây mốc mà còn làm vitamin suy giảm âm thầm; cách bảo quản kho được trình bày ở bài bảo quản bao cám tránh ẩm mốc.

Nguồn vitamin tự nhiên tại nông trại

Bên cạnh premix, nông trại có thể tận dụng nhiều nguồn vitamin tự nhiên với chi phí thấp:

• Cỏ xanh, rau lang, rau muống, bèo dâu: giàu tiền chất vitamin A và một số vitamin nhóm B, phù hợp cho heo, gà, vịt, trâu bò.
• Ngô vàng: góp phần tạo màu lòng đỏ trứng và cung cấp tiền chất vitamin A.
• Men bia, bã bia: nguồn vitamin nhóm B cho heo và gia cầm.
• Ánh nắng: giúp vật nuôi tự tổng hợp vitamin D, vì vậy vật nuôi thả vườn ít bị còi xương hơn vật nuôi nhốt kín.
• Cỏ ủ chua đúng kỹ thuật: giữ được một phần vitamin cho bò trong mùa khô.

Các nguồn này hàm lượng không ổn định, nên với vật nuôi năng suất cao vẫn cần premix làm nền, còn nguồn tự nhiên đóng vai trò bổ trợ và tăng độ ngon miệng.

Cẩn trọng với việc lạm dụng

Thừa vitamin A, D trong thời gian dài có thể gây ngộ độc, tổn thương gan, thận, xương. Dùng nhiều loại thuốc bổ chồng lên nhau mà không đọc thành phần dễ dẫn tới vượt liều. Nguyên tắc an toàn: biết cám đang dùng đã có gì, chỉ bổ sung khi có lý do, đúng liều trên nhãn, và chọn sản phẩm có đăng ký lưu hành. Vitamin là công cụ hỗ trợ; nền tảng vẫn là khẩu phần cân đối, nước sạch và chuồng trại tốt.