Cách phòng ngừa các bệnh đường hô hấp phổ biến ở bò

Phòng bệnh hô hấp ở bò hiệu quả nhất là giảm các yếu tố khiến bò yếu đi và tạo điều kiện cho mầm bệnh phát triển: chuồng thông thoáng nhưng không gió lùa, khô ráo, mật độ hợp lý; tiêm phòng đầy đủ các bệnh như tụ huyết trùng theo lịch của thú y địa phương; giảm stress khi vận chuyển, nhập đàn, thay đổi thời tiết; chăm sóc bê sơ sinh đúng cách và cách ly bò mới mua. Bệnh hô hấp làm bò sụt cân, giảm sữa, tốn chi phí điều trị và có thể gây chết, đặc biệt ở bê.

Những bệnh hô hấp thường gặp ở bò

Chẩn đoán chính xác cần thú y. Bài này tập trung vào phòng ngừa, phần mà người nuôi chủ động được nhiều nhất.

Chuồng trại: thông thoáng mà không gió lùa

Khí amoniac từ phân, nước tiểu và bụi làm tổn thương niêm mạc đường hô hấp, mở đường cho vi khuẩn. Ngược lại, gió lùa lạnh, mưa tạt vào chuồng làm bò bị nhiễm lạnh. Chuồng bò tốt cần:

• Mái cao, có khe thoát khí nóng ở nóc.
• Hai bên mở thoáng, có bạt che có thể kéo lên hạ xuống khi mưa gió.
• Nền khô, có độ dốc thoát nước, dọn phân hằng ngày.
• Không nhốt quá chật; bò nằm chồng lên nhau dễ lây bệnh.
• Khu bê riêng, kín gió hơn, có ổ rơm khô.

Phân và nước thải tồn đọng là nguồn khí độc chính; cách xử lý được nói trong bài quản lý chất thải nông trại.

Tiêm phòng theo lịch

Tụ huyết trùng là bệnh nằm trong chương trình tiêm phòng của nhiều địa phương, thường tổ chức theo đợt trong năm. Người nuôi nên đăng ký với thú y xã để bò được tiêm đầy đủ và giữ giấy chứng nhận tiêm. Với trang trại lớn, có thể tham khảo thêm các vắc xin phòng bệnh hô hấp do virus theo tư vấn của thú y. Lịch tiêm cần lồng ghép với các bệnh khác như lở mồm long móng, viêm da nổi cục; bài lập kế hoạch tiêm phòng vắc xin hướng dẫn cách xây dựng lịch tổng thể.

Lưu ý: tiêm phòng cho bò khỏe mạnh, tránh tiêm khi bò đang ốm, đang stress nặng hoặc ngay sau vận chuyển.

Giảm stress vận chuyển và nhập đàn

Bò mới mua về là đối tượng nguy cơ cao nhất. Stress do vận chuyển đường dài, đói khát, chen chúc, thay đổi môi trường làm suy giảm miễn dịch, khiến mầm bệnh sẵn có trong đường hô hấp bùng phát. Để giảm rủi ro:

1. Mua bò từ nguồn rõ ràng, có giấy kiểm dịch, đã tiêm phòng.
2. Vận chuyển vào giờ mát, xe có che, không chở quá chật, có nghỉ cho uống nước nếu đường dài.
3. Khi về, cho uống nước sạch có điện giải, ăn cỏ khô, cỏ tươi trước, chưa cho ăn nhiều thức ăn tinh.
4. Nhốt riêng ở khu cách ly một thời gian để theo dõi trước khi nhập đàn.
5. Theo dõi thân nhiệt, ăn uống, ho, chảy mũi mỗi ngày trong thời gian cách ly.

Chăm sóc bê để phòng viêm phổi

• Bê phải được bú sữa đầu càng sớm càng tốt sau sinh để nhận kháng thể.
• Ổ nằm khô, đủ rơm, kín gió vào mùa lạnh.
• Không nhốt chung bê với bò trưởng thành trong chuồng chật.
• Dụng cụ cho bê bú (xô, bình) được rửa sạch sau mỗi lần dùng.
• Theo dõi bê mỗi ngày: bê bỏ bú, đứng tách đàn, ho cần được kiểm tra sớm.

Dinh dưỡng và sức đề kháng

Bò thiếu năng lượng, thiếu đạm, thiếu khoáng vi lượng (kẽm, selen, đồng) và vitamin A có sức đề kháng kém hơn. Khẩu phần đủ cỏ xanh chất lượng, có đá liếm khoáng, nước sạch giúp bò khỏe từ bên trong. Xem thêm bài nguồn thức ăn xanh cho bò sữa về cách đảm bảo thức ăn quanh năm.

Quản lý bụi và khói trong chuồng

Ngoài khí amoniac, bụi từ rơm rạ khô, cám bột và khói đốt rác gần chuồng cũng kích ứng đường hô hấp của bò. Nên rũ rơm ở ngoài trời trước khi rải vào chuồng, làm ẩm nhẹ thức ăn thô quá nhiều bụi, không đốt rác hay hun khói đuổi muỗi sát chuồng trong thời gian dài. Khi quét dọn chuồng, có thể phun ẩm nhẹ nền để hạn chế bụi bay. Những thay đổi nhỏ này giúp niêm mạc mũi, phổi của bò ít bị tổn thương, nhờ đó giảm nguy cơ nhiễm trùng thứ phát.

Thời điểm giao mùa và mưa lũ

Bệnh hô hấp hay bùng phát khi thời tiết thay đổi đột ngột: đầu mùa mưa, đợt rét đậm, sau lũ. Trước các thời điểm này, nên kiểm tra mái và bạt che, dự trữ rơm khô, thức ăn để bò không phải chăn thả dưới mưa rét, và đảm bảo đàn đã được tiêm phòng. Trong mùa rét, không thả bò ra đồng quá sớm khi sương còn nhiều, không để bò đứng dầm mưa lâu.

Khi phát hiện bò có dấu hiệu bệnh

Ho, chảy mũi, thở nhanh, sốt, bỏ ăn, giảm nhai lại là các dấu hiệu cần chú ý. Hãy tách con bệnh ra khỏi đàn, giữ ấm, cho uống đủ nước và gọi thú y. Không tự dùng kháng sinh tùy tiện vì dễ dùng sai thuốc, sai liều, làm bệnh kéo dài và để lại tồn dư trong sữa, thịt. Các thay đổi nhỏ trong hành vi thường xuất hiện trước khi bò ho rõ; bài phát hiện vật nuôi bệnh qua hành vi hướng dẫn cách quan sát.