Kháng sinh phòng bệnh trong thức ăn chăn nuôi từ năm 2026

Theo lộ trình tại Nghị định 13/2020/NĐ-CP, nhóm kháng sinh cuối cùng được phép dùng để phòng bệnh trong thức ăn chăn nuôi chỉ được lưu hành và sử dụng đến hết ngày 31/12/2025. Sang năm 2026, người nuôi không nên tiếp tục trông vào cám trộn sẵn kháng sinh để “phòng” cho heo con, gà con, mà phải chuyển sang cách giữ đàn khỏe bằng chuồng trại, dinh dưỡng và vắc xin; kháng sinh chỉ dùng khi điều trị, theo chỉ định của người có chuyên môn thú y. Bài viết tóm tắt những gì văn bản quy định và cách xoay xở ở chuồng nhà.

Luật nói gì về kháng sinh trong thức ăn

Luật Chăn nuôi số 32/2018/QH14, có hiệu lực từ 01/01/2020, tại Điều 12 cấm hai hành vi liên quan: dùng kháng sinh trong thức ăn chăn nuôi không phải là thuốc thú y được phép lưu hành tại Việt Nam, và dùng kháng sinh trong thức ăn nhằm kích thích sinh trưởng. Điều 45 giao Chính phủ quy định tiêu chí vật nuôi non được dùng thức ăn chứa kháng sinh để phòng bệnh và lộ trình bỏ dần việc này.

Lộ trình đó nằm ở Điều 12 Nghị định 13/2020/NĐ-CP. Vật nuôi non được dùng thức ăn chứa kháng sinh để phòng bệnh gồm: heo con đến 25 kg hoặc từ sơ sinh đến 60 ngày tuổi; gà, vịt, ngan, chim cút từ 1 đến 21 ngày tuổi; thỏ từ sơ sinh đến 30 ngày tuổi; bê, nghé từ sơ sinh đến 6 tháng tuổi.

Bốn mốc của lộ trình

Nguồn: Điều 12 khoản 3 Nghị định 13/2020/NĐ-CP. Danh mục kháng sinh thuộc từng nhóm do Bộ quản lý ngành nông nghiệp công bố.

Lưu ý: văn bản hướng dẫn có thể đã được sửa đổi, bổ sung sau năm 2020. Trước khi mua cám hoặc thuốc cho vật nuôi non, nên hỏi cán bộ thú y địa phương về quy định đang áp dụng cho đúng loại sản phẩm bạn dùng.

Vi phạm bị phạt thế nào từ tháng 8/2026

Nghị định 211/2026/NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính trong chăn nuôi có hiệu lực từ 05/8/2026. Theo bản tổng hợp của LuatVietnam, hành vi sử dụng thức ăn chứa kháng sinh, nguyên liệu ngoài danh mục được phép hoặc hóa chất, chế phẩm sinh học bị cấm có thể bị phạt từ 500 nghìn đến 80 triệu đồng. Sản xuất, mua bán, nhập khẩu thức ăn có kháng sinh hoặc chất cấm bị phạt 5-100 triệu đồng, có thể bị đình chỉ hoạt động 1-6 tháng. Đây là mức với cá nhân; tổ chức bị phạt gấp đôi.

Đọc nhãn cám trước khi mua

Từ năm 2026, khi đến đại lý, nên lật bao cám xem phần thành phần và hướng dẫn sử dụng. Nếu nhãn ghi có kháng sinh hoặc hoạt chất phòng bệnh, hãy hỏi rõ người bán sản phẩm này có còn được phép lưu hành hay không và giữ lại hóa đơn. Cám không nhãn, đóng bao trơn, bán theo lời giới thiệu “có thuốc sẵn, heo không bệnh” là loại nên tránh. Người mua và dùng cũng có thể bị xử phạt chứ không riêng người bán. Ghi sổ mỗi lần nhập cám: ngày mua, tên sản phẩm, số lô, đại lý. Cuốn sổ này giúp truy lại nguồn khi đàn có vấn đề, đồng thời là bằng chứng khi cơ quan chức năng kiểm tra.

Giai đoạn nào dễ “nghiện” kháng sinh nhất

Những năm trước, kháng sinh trong cám thường được dùng nhiều nhất ở ba thời điểm: heo con sau cai sữa, gà con trong ba tuần úm, và khi đổi thời tiết. Đó cũng là những lúc con vật dễ tiêu chảy, nhiễm khuẩn đường hô hấp nhất. Bỏ kháng sinh mà không thay đổi gì khác thì tỷ lệ bệnh sẽ tăng. Vì vậy phải bù lại bằng các biện pháp dưới đây.

Thay thế bằng gì: cách làm ở chuồng nhà

Với heo con

• Cai sữa đúng tuổi, không quá sớm; tập ăn sớm bằng cám dễ tiêu để đường ruột quen dần.
• Giữ nhiệt độ ổ úm ổn định, nền khô, tránh gió lùa, nhất là những đêm rét.
• Chia nhiều bữa nhỏ trong tuần đầu sau cai sữa thay vì đổ đầy máng.
• Nước uống sạch, đủ, máng uống đặt vừa tầm heo con.

Chi tiết khẩu phần theo từng giai đoạn có trong bài chế độ dinh dưỡng giúp heo con tăng trưởng.

Với gà, vịt con

• Úm đủ ấm, mật độ vừa phải, đệm lót khô; thay ngay chỗ đệm ướt quanh máng uống.
• Tiêm, nhỏ vắc xin đúng lịch: các bệnh do virus không chữa được bằng kháng sinh.
• Mua con giống từ cơ sở có kiểm dịch, gà con đồng đều, khỏe.

Chất bổ sung thường được dùng thay kháng sinh phòng bệnh

Thị trường hiện có nhiều nhóm sản phẩm như men vi sinh (probiotic), axit hữu cơ, enzyme tiêu hóa, chiết xuất thảo dược. Chúng có thể hỗ trợ đường ruột, nhưng hiệu quả khác nhau tùy sản phẩm và điều kiện chuồng trại, không thay được vệ sinh và vắc xin. Chỉ nên dùng sản phẩm có tên trong danh mục được phép lưu hành, có nhãn rõ ràng. Cách cải thiện tiêu hóa bằng khẩu phần và men vi sinh được bàn thêm trong bài nâng cao hiệu suất tiêu hóa thức ăn.

Khi con vật bị bệnh thật

Bỏ kháng sinh phòng bệnh không có nghĩa là không được chữa bệnh. Khi vật nuôi bệnh do vi khuẩn, việc dùng kháng sinh điều trị vẫn được phép nhưng phải đúng loại, đúng liều, đủ thời gian và theo chỉ định của bác sĩ thú y hoặc người hành nghề thú y. Nên ghi chép ngày dùng thuốc, tên thuốc, liều và tuân thủ thời gian ngừng thuốc trước khi bán, để thịt, trứng không còn tồn dư.

Lợi ích lâu dài cho chính người nuôi

Dùng kháng sinh tràn lan làm vi khuẩn kháng thuốc, đến khi đàn bệnh thật thì thuốc không còn tác dụng. Thịt có tồn dư kháng sinh cũng là rào cản khi bán cho bếp ăn, siêu thị hay doanh nghiệp thu mua có kiểm tra. Hộ nào chuyển đổi sớm, ghi chép đầy đủ, sẽ dễ tham gia chuỗi liên kết và bán được giá ổn định hơn so với nuôi theo kiểu cũ.