Sử dụng máng ăn tự động giúp tối ưu hóa lượng thức ăn

Máng ăn tự động giúp tối ưu lượng thức ăn bằng cách cấp cám liên tục với lượng vừa đủ, giảm rơi vãi, giữ cám khô sạch hơn và để mọi con trong đàn đều được ăn. Nhưng máng tự động chỉ tiết kiệm khi được chọn đúng loại cho vật nuôi, chỉnh đúng độ mở và chiều cao, đủ số chỗ ăn và được vệ sinh thường xuyên. Máng chỉnh sai có thể làm hao cám còn nhiều hơn máng thủ công. Bài viết hướng dẫn chọn, lắp và vận hành máng ăn tự động cho trại heo và gà quy mô nhỏ đến vừa.

Thức ăn hao hụt ở đâu trong chuồng

Cám thường là khoản chi lớn nhất trong chăn nuôi, và một phần đáng kể bị mất trước khi vào bụng vật nuôi:

• Rơi vãi khi heo ủi, gà bới, hoặc khi máng quá đầy.
• Cám ướt, cám mốc trong máng do nước nhỏ giọt, mưa hắt, phân rơi vào.
• Chuột, chim vào ăn ké, đặc biệt với máng hở.
• Con mạnh ăn quá nhiều, con yếu không được ăn, làm đàn lớn không đều và hệ số chuyển hóa thức ăn tăng.

Máng tự động giải quyết tốt nhóm thứ nhất và thứ tư nếu được thiết kế, điều chỉnh đúng.

Các loại máng ăn tự động phổ biến

Chỉnh độ mở cám: chi tiết quan trọng nhất

Với máng phễu, khe cám chảy quyết định lượng cám nằm sẵn trong máng. Mở quá rộng, máng đầy ắp, heo ủi cám văng ra ngoài; mở quá hẹp, heo phải đứng chờ, con yếu không ăn đủ và đàn hay cắn nhau. Quy tắc dễ nhớ là đáy máng nên có một lớp cám mỏng, nhìn thấy một phần đáy máng, chứ không đầy tới miệng.

Kiểm tra hằng ngày khi cho ăn: nếu thấy nhiều cám dưới nền quanh máng, giảm khe; nếu máng trống trơn lâu, heo kêu và tranh nhau, tăng khe. Mỗi khi đổi loại cám (từ cám bột sang cám viên, từ viên nhỏ sang viên lớn), phải chỉnh lại vì độ chảy khác nhau.

Chiều cao máng và số chỗ ăn

Với gà

Mép máng nên ngang tầm lưng gà. Khi gà lớn, nâng máng lên theo. Máng quá thấp khiến gà bới và đứng vào máng, quá cao thì gà nhỏ không với tới. Gà con giai đoạn úm thường dùng khay ăn trước khi chuyển dần sang máng treo; xem thêm bài kỹ thuật úm gà con mới nở.

Với heo

Máng heo cần ngăn vách để mỗi con có một vị trí ăn, hạn chế chen lấn. Số con trên mỗi máng làm theo khuyến cáo của nhà sản xuất máng và tình hình thực tế: nếu nhiều heo phải đứng chờ lâu vào giờ cao điểm, cần thêm máng.

Bố trí máng ăn và chỗ uống cũng ảnh hưởng tới vệ sinh chuồng: heo thường đi vệ sinh xa chỗ ăn. Cách sắp xếp khu ăn, khu nằm, khu thải được trình bày trong bài thiết kế chuồng trại thông thoáng cho heo thịt.

Giữ cám trong máng luôn khô sạch

• Đặt máng ở chỗ không bị mưa hắt, không ngay dưới núm uống bị rò.
• Kiểm tra góc máng và khe chảy, cám ẩm vón cục phải lấy ra ngay.
• Không đổ đầy thùng chứa quá lâu vào mùa nồm, chỉ nạp lượng dùng trong một đến hai ngày.
• Vệ sinh máng định kỳ và khi chuyển lứa: dỡ hết cám cũ, rửa, phơi khô, khử trùng.

Cám đã mốc trong máng sẽ làm hỏng cả công sức bảo quản ở kho; bài bảo quản bao cám tránh ẩm mốc nói rõ những dấu hiệu cần chú ý.

Đo lường để biết máng có giúp tiết kiệm

Lắp máng mới mà không đo đạc thì khó biết hiệu quả. Hãy ghi lại:

1. Lượng cám nhập vào mỗi ô chuồng hoặc mỗi dãy theo ngày, tuần.
2. Khối lượng đàn đầu kỳ và cuối kỳ (cân mẫu).
3. Lượng cám rơi vãi quét được (ước lượng).
4. Số con chậm lớn, tỷ lệ chênh lệch kích cỡ trong đàn.

So sánh hệ số chuyển hóa thức ăn giữa các lứa trước và sau khi dùng máng tự động, hoặc giữa ô dùng máng mới và ô dùng máng cũ trong cùng thời gian.

Khi máng tự động không phù hợp

Không phải lúc nào cho ăn tự do cũng tốt. Heo nái mang thai cần được kiểm soát lượng ăn để không quá béo; gà đẻ hậu bị cũng cần hạn chế ăn để giữ thể trọng chuẩn. Với những đối tượng này, nên dùng máng định lượng hoặc cho ăn theo bữa. Ngoài ra, ở trại nhỏ vài chục con, máng thủ công thiết kế tốt kèm thói quen cho ăn đúng giờ vẫn có thể hiệu quả, chỉ tốn thêm công.

Bảo trì và an toàn

Máng kim loại cần kiểm tra mối hàn, góc cạnh sắc gây xước vật nuôi. Máng nhựa kiểm tra nứt vỡ. Hệ thống tải cám tự động phải được kiểm tra động cơ, cảm biến mức cám, dây điện tránh chuột cắn. Khi mất điện, cần có phương án cho ăn thủ công để đàn không bị đói. Một hệ thống máng tự động được bảo trì tốt sẽ phục vụ nhiều năm và là một phần của bước đi rộng hơn về tự động hóa quản lý nông trại.