Kỹ thuật chăm sóc và úm gà con mới nở đạt tỷ lệ sống cao

Úm gà con thành công phụ thuộc vào việc giữ gà đủ ấm, có nước và thức ăn ngay khi về, chuồng khô sạch, thông thoáng mà không gió lùa, và quan sát hành vi gà để điều chỉnh nhiệt kịp thời. Hai tuần đầu là giai đoạn gà con chưa tự điều hòa thân nhiệt tốt, hệ tiêu hóa và miễn dịch còn non; phần lớn hao hụt trong cả lứa nuôi thường xảy ra ở giai đoạn này. Dưới đây là quy trình úm cho hộ nuôi gà thịt, gà thả vườn và gà đẻ ở quy mô nhỏ và vừa.

Chuẩn bị trước khi gà về

1. Vệ sinh, khử trùng chuồng và dụng cụ (máng, quây, bóng đèn), để trống vài ngày cho khô. Quy trình chi tiết có trong bài tiêu độc khử trùng chuồng trại.
2. Quây úm bằng cót, tôn mỏng hoặc bạt, cao vừa đủ để gà không nhảy ra và chắn gió lùa ở tầm thấp.
3. Chất độn chuồng: trấu, phôi bào sạch, khô, không mốc, rải đều một lớp. Có thể phủ giấy lên trên những ngày đầu để gà không ăn nhầm trấu.
4. Nguồn nhiệt: bóng đèn sưởi, đèn hồng ngoại, chụp sưởi gas hoặc than (phải có ống thoát khí độc). Bật trước vài giờ để nền ấm khi gà về.
5. Máng uống, máng ăn đặt xen kẽ quanh nguồn nhiệt, đủ số lượng để gà không phải đi xa.
6. Rèm che xung quanh chuồng để giữ nhiệt và chắn gió.

Đón gà và những giờ đầu tiên

Khi gà về, kiểm tra nhanh: gà khỏe có mắt sáng, lông bông khô, rốn kín, chân bóng, đứng vững. Thả gà nhẹ nhàng vào quây, loại riêng những con yếu, hở rốn, khèo chân.

Cho gà uống nước ngay. Nước sạch, ấm vừa (không lạnh), có thể pha đường glucose và vitamin, điện giải theo hướng dẫn. Nhúng mỏ vài con để chúng biết chỗ uống, cả đàn sẽ học theo. Sau khi gà uống được một thời gian, bắt đầu rải cám gà con dạng mảnh lên khay hoặc giấy. Cám nên là loại dành riêng cho gà con giai đoạn đầu, đủ đạm, dễ tiêu.

Nhiệt độ úm theo tuần

Con số chỉ để tham khảo; nhiệt độ thực tế cần điều chỉnh theo giống gà, mùa vụ và đặc biệt là hành vi của đàn.

Đọc hành vi gà để chỉnh nhiệt

• Gà phân bố đều khắp quây, ăn uống, chạy nhảy, ngủ nằm duỗi: nhiệt độ phù hợp.
• Gà chụm lại dưới đèn, kêu nhiều: lạnh, cần hạ thấp đèn hoặc thêm nguồn nhiệt.
• Gà tản xa nguồn nhiệt, há miệng thở, xòe cánh: nóng, nâng đèn lên, giảm nguồn nhiệt, tăng thông thoáng.
• Gà dồn về một phía: có gió lùa từ phía ngược lại, kiểm tra rèm.

Quan sát vào ban đêm đặc biệt quan trọng vì nhiệt độ ngoài trời giảm, và gà chụm đống quá lâu có thể đè chết nhau.

Thông thoáng và chất lượng không khí

Giữ ấm không có nghĩa là bịt kín. Khí amoniac từ phân, khí CO từ bếp than, bếp gas tích tụ trong chuồng kín sẽ gây hại đường hô hấp, thậm chí ngộ độc. Hãy để khe thoáng phía trên, cao hơn tầm gà, và kiểm tra mùi: nếu bạn bước vào thấy cay mắt, hăng mũi thì gà đang chịu không khí quá kém.

Ánh sáng, mật độ và nới quây

Những ngày đầu, chiếu sáng gần như cả ngày để gà dễ tìm thức ăn, nước; sau đó giảm dần thời gian chiếu sáng theo hướng dẫn của giống. Mật độ ban đầu dày để giữ ấm, nhưng phải nới quây theo tuổi để gà không chen chúc. Khi nới quây, bổ sung thêm máng ăn, máng uống và chuyển dần sang máng treo; cách điều chỉnh chiều cao máng được hướng dẫn trong bài sử dụng máng ăn tự động.

Giữ chất độn khô

Chất độn ẩm là môi trường cho cầu trùng, nấm và vi khuẩn. Hằng ngày kiểm tra khu quanh máng uống, chỗ ướt thì thay hoặc bổ sung chất độn khô. Đảo xới nhẹ lớp độn để thoáng. Một số trại dùng chế phẩm vi sinh trộn vào chất độn để giảm mùi; tham khảo bài đệm lót sinh học giảm mùi hôi.

Phòng bệnh giai đoạn úm

• Thực hiện lịch vắc xin theo khuyến cáo của trại giống và thú y (thường gồm Newcastle, Gumboro, đậu gà... theo ngày tuổi).
• Theo dõi phân: phân sáp, phân có máu cần lưu ý cầu trùng.
• Hạn chế người ra vào khu úm; người chăm gà úm không đi sang chuồng gà lớn rồi quay lại.
• Loại và xử lý gà chết đúng cách, không vứt bừa bãi.

Những lỗi hay gặp khiến gà úm chết nhiều

• Không bật sưởi trước: gà về gặp nền lạnh, chụm đống, đè nhau.
• Thiếu máng uống hoặc đặt xa nguồn nhiệt: gà yếu không đi tới, mất nước.
• Bịt kín chuồng quá mức: khí độc tích tụ, gà bị bệnh hô hấp.
• Chất độn ẩm, mốc: gà dễ mắc nấm phổi, cầu trùng.
• Mất điện ban đêm mà không có nguồn sưởi dự phòng.
• Nhập nhiều nguồn gà chung một quây: tăng nguy cơ lây bệnh, gà lớn không đều.

Mỗi lỗi trên đều có thể tránh được bằng một danh sách kiểm tra đơn giản trước khi gà về và trong những đêm đầu.

Ghi chép mỗi ngày

Ghi nhiệt độ sáng – trưa – tối, lượng cám, lượng nước, số gà chết, biểu hiện bất thường. Ghi chép giúp bạn so sánh giữa các lứa và tìm ra điểm cần cải thiện. Một lứa úm tốt là nền tảng để gà lớn đều, tiết kiệm thức ăn và ít bệnh trong cả chu kỳ nuôi.