Các biện pháp phòng ngừa bệnh dịch tả lợn châu Phi hiệu quả

Phòng ngừa dịch tả lợn châu Phi (ASF) hiệu quả dựa trên an toàn sinh học nhiều lớp: chặn virus từ bên ngoài vào trại qua người, xe, dụng cụ, thức ăn và heo mới; không cho heo ăn thức ăn thừa chưa nấu chín; kiểm soát côn trùng, chuột; tiêm vắc xin đã được cấp phép theo hướng dẫn của cơ quan thú y khi phù hợp; và phát hiện, báo dịch sớm. Bệnh không có thuốc điều trị và virus rất bền ngoài môi trường, nên mỗi lỗ hổng nhỏ trong quy trình đều có thể khiến cả đàn bị tiêu hủy.

Hiểu đúng về dịch tả lợn châu Phi

ASF do virus gây ra, chỉ lây ở heo nhà và heo rừng, không lây sang người. Tuy nhiên con người lại là "phương tiện" mang virus đi xa nhất: qua giày dép, quần áo, xe cộ, dụng cụ và đặc biệt là thịt heo, sản phẩm từ heo nhiễm bệnh. Virus có thể tồn tại lâu trong thịt tươi, thịt đông lạnh, sản phẩm chế biến chưa đủ nhiệt và trong môi trường chuồng trại. Bệnh đã xuất hiện ở Việt Nam từ năm 2019 và đến nay vẫn còn các ổ dịch rải rác ở nhiều địa phương, nên người nuôi không được chủ quan.

Các con đường virus đi vào trại

Lớp bảo vệ thứ nhất: hàng rào và cổng trại

Trại cần có ranh giới rõ ràng với một cổng ra vào duy nhất có hố sát trùng cho xe và người. Mọi hoạt động giao nhận (cám, heo xuất bán, xác heo chết) diễn ra ở khu vực ngoài hàng rào, tránh để xe từ bên ngoài đi vào khu chăn nuôi. Thiết kế chi tiết hàng rào, khu đệm và lối đi được hướng dẫn trong bài xây dựng hàng rào cách ly phòng dịch.

Lớp bảo vệ thứ hai: con người

• Hạn chế tối đa người lạ vào trại; ghi sổ khách ra vào.
• Người vào khu chăn nuôi phải thay quần áo, ủng của trại, rửa tay, sát trùng.
• Công nhân không đi chợ bán thịt heo, không tới trại khác, lò mổ trong thời gian làm việc.
• Không mang thịt heo, sản phẩm từ heo (giò, chả, xúc xích) vào khu chăn nuôi.
• Thương lái không được vào chuồng chọn heo; heo xuất bán được đưa ra khu giao nhận.

Lớp bảo vệ thứ ba: thức ăn và nước

Thức ăn thừa từ nhà hàng, bếp ăn là nguồn nguy cơ rất cao vì có thể chứa thịt heo nhiễm virus. Tốt nhất không dùng; nếu bắt buộc dùng, phải nấu sôi kỹ toàn bộ. Cám nên mua từ nhà cung cấp uy tín, bao cám để ở kho kín, không để chuột, chim tiếp cận. Nước uống phải lấy từ nguồn sạch, được khử trùng, bồn chứa có nắp đậy.

Lớp bảo vệ thứ tư: vệ sinh, khử trùng

Định kỳ vệ sinh chuồng, phun thuốc sát trùng khu vực xung quanh, hố sát trùng ở cổng phải được thay thuốc thường xuyên để còn tác dụng. Sau mỗi lứa, chuồng được dọn sạch phân, rửa, khử trùng và để trống trước khi nhập heo mới. Quy trình đầy đủ có trong bài tiêu độc khử trùng chuồng trại. Lưu ý chọn thuốc sát trùng có hiệu lực với virus ASF theo khuyến cáo của cơ quan thú y.

Vắc xin: công cụ bổ trợ, không thay an toàn sinh học

Việt Nam đã cấp phép lưu hành một số vắc xin phòng dịch tả lợn châu Phi. Việc sử dụng cần tuân theo hướng dẫn của Cục Chăn nuôi và Thú y, cơ quan thú y địa phương và nhà sản xuất: đúng đối tượng heo, đúng độ tuổi, heo khỏe mạnh, bảo quản vắc xin đúng nhiệt độ, theo dõi sau tiêm. Vắc xin không phải là lý do để nới lỏng an toàn sinh học. Hãy lồng ghép vào lịch tiêm chung như hướng dẫn trong bài lập kế hoạch tiêm phòng vắc xin.

Nhận biết dấu hiệu nghi ngờ

Dấu hiệu của ASF khá đa dạng và dễ nhầm với các bệnh khác như dịch tả heo cổ điển, tai xanh. Những biểu hiện cần cảnh giác:

• Heo sốt cao, bỏ ăn, nằm chồng đống, lười vận động.
• Da vùng tai, bụng, chân đỏ hoặc tím tái.
• Nôn, tiêu chảy có thể lẫn máu, hoặc táo bón.
• Heo nái mang thai sảy thai.
• Heo chết rải rác hoặc chết nhanh, số lượng tăng dần.

Khi có nghi ngờ, không tự điều trị, không bán chạy heo, không vứt xác heo ra môi trường. Cách ly ô chuồng, hạn chế đi lại và báo ngay cho thú y xã hoặc cơ quan thú y địa phương để lấy mẫu xét nghiệm. Bán chạy heo bệnh là cách làm virus lan rộng nhanh nhất và vi phạm quy định về phòng chống dịch.

Theo dõi hằng ngày

Quan sát đàn mỗi sáng: heo có ăn hết khẩu phần không, có con nào nằm riêng, thở nhanh, da đổi màu. Ghi chép số heo bỏ ăn, số heo chết. Những thay đổi nhỏ về hành vi thường là dấu hiệu sớm nhất; bài phát hiện vật nuôi bệnh qua hành vi có hướng dẫn quan sát cụ thể.

Phòng dịch ở quy mô nông hộ

Nông hộ nuôi vài con đến vài chục con thường khó làm đầy đủ như trại lớn, nhưng vẫn có thể áp dụng những điều cốt lõi: rào chuồng, có ủng và quần áo riêng khi vào chuồng, rắc vôi bột ở lối vào, không cho người lạ vào chuồng, không dùng thức ăn thừa chưa nấu, mua heo giống rõ nguồn gốc và báo ngay khi heo ốm chết bất thường. Khi trong thôn có dịch, hạn chế giao lưu, không mua bán heo, tăng cường sát trùng.