Cách xây dựng hàng rào cách ly phòng dịch cho nông trại

Hàng rào cách ly phòng dịch là lớp bảo vệ vật lý đầu tiên của trang trại: nó xác định rõ đâu là vùng sạch (khu chăn nuôi), đâu là vùng bẩn (bên ngoài), buộc mọi người, xe và vật dụng phải đi qua một cổng duy nhất có kiểm soát và sát trùng. Một hàng rào hiệu quả cần kín (chặn người, chó, heo rừng, gia súc thả rông), có cổng và hố sát trùng đúng kỹ thuật, có khu giao nhận bên ngoài và khu cách ly cho vật nuôi mới. Bài viết hướng dẫn cách quy hoạch và xây dựng phù hợp với trang trại vừa và nhỏ.

Hàng rào không chỉ là bức tường

Nhiều trại có tường bao nhưng vẫn để xe thu mua chạy thẳng vào sát chuồng, khách đi lại tự do. Khi đó hàng rào chỉ có tác dụng chống trộm. Muốn phòng dịch, hàng rào phải đi kèm quy tắc: ai được vào, vào bằng đường nào, phải làm gì trước khi vào. Nói cách khác, hàng rào là công cụ để thực thi an toàn sinh học. Với các bệnh lây mạnh như dịch tả lợn châu Phi, đây là lớp không thể thiếu; xem thêm bài phòng ngừa dịch tả lợn châu Phi.

Quy hoạch ba vùng trước khi xây

Hàng rào ngoài bao quanh toàn bộ trại; hàng rào trong (có thể đơn giản hơn) ngăn vùng đệm với vùng sạch. Luồng di chuyển một chiều từ sạch ra bẩn, không đi ngược.

Chọn vật liệu hàng rào

• Tường gạch, tường xây kết hợp lưới: chắc chắn, chống người và động vật tốt, chi phí cao. Phù hợp với trại cố định lâu dài.
• Lưới B40 trên trụ bê tông: phổ biến, giá vừa phải. Phần chân nên xây gờ bê tông hoặc chôn lưới sâu xuống đất để chó, chuột, heo rừng không đào chui.
• Lưới thép hàn, lưới mắt nhỏ ở phần dưới để chặn động vật nhỏ.
• Hàng rào cây xanh: tạo bóng mát, chắn bụi, nhưng không thay được hàng rào kín; chỉ nên trồng phía ngoài.

Chiều cao đủ để người không trèo qua dễ dàng và gia súc thả rông không nhảy vào. Phía trên có thể kéo thêm dây thép gai nếu trại ở khu vực có nhiều người qua lại.

Cổng ra vào và hố sát trùng

Trại chỉ nên có một cổng chính cho người và xe, cổng luôn đóng, có chuông hoặc số điện thoại liên hệ, có biển "khu vực chăn nuôi, hạn chế ra vào".

Hố sát trùng cho xe

Đủ dài để bánh xe lăn qua ít nhất một vòng, đủ sâu để ngập phần tiếp xúc của lốp. Có mái che để mưa không làm loãng thuốc, nắng không làm bay hơi nhanh. Kết hợp phun sát trùng thân xe, gầm xe.

Lối đi cho người

Có khay hoặc hố nhỏ chứa thuốc sát trùng cho ủng, chậu rửa tay, xà phòng. Với trại lớn, nên có nhà tắm sát trùng: người vào phải tắm, thay toàn bộ quần áo, ủng của trại.

Duy trì thuốc

Thuốc trong hố sát trùng mất tác dụng khi lẫn đất, phân, hoặc để quá lâu. Cần thay định kỳ và ngay sau khi nhiều xe qua lại. Chọn loại thuốc và nồng độ theo hướng dẫn; quy trình chung có trong bài tiêu độc khử trùng chuồng trại.

Khu giao nhận bên ngoài hàng rào

Đây là chi tiết hay bị bỏ qua nhất. Xe chở cám, xe thu mua vật nuôi đi qua nhiều trại mỗi ngày, là phương tiện mang mầm bệnh nguy hiểm. Bố trí:

• Silo hoặc kho cám có cửa nhận cám từ phía ngoài hàng rào, cửa xuất cám vào phía trong.
• Cầu xuất bán: vật nuôi được lùa ra qua hành lang một chiều tới điểm xuất ở hàng rào, xe thu mua không vào trong. Vật nuôi đã ra khỏi hàng rào không được đưa trở lại.
• Khu chứa xác chết chờ xử lý đặt ở rìa trại, xa chuồng, có nắp đậy, và xe xử lý xác lấy từ phía ngoài.

Khu cách ly vật nuôi mới và vật nuôi bệnh

Khu cách ly nên nằm cuối hướng gió, cách xa dãy chuồng chính, có dụng cụ và ủng riêng. Vật nuôi mới mua được nuôi tại đây một thời gian để theo dõi trước khi nhập đàn. Con bệnh cũng được chuyển đến đây để tránh lây lan. Người chăm sóc nên làm việc ở khu cách ly sau cùng trong ngày, không đi ngược lại khu chuồng chính.

Những vật dụng và động vật cần kiểm soát

• Không cho chó, mèo, gà vịt thả rông đi lại giữa các chuồng.
• Lắp lưới chắn chim ở chuồng hở, diệt chuột định kỳ.
• Dụng cụ, xe đẩy dùng riêng cho vùng sạch, không mang ra ngoài.
• Không đưa thực phẩm từ thịt sống của loài đang nuôi vào vùng sạch.
• Thu gom chất thải, rác theo lối riêng; xem bài quản lý chất thải nông trại.

Giải pháp cho nông hộ nhỏ

Hộ nuôi nhỏ không cần xây dựng tốn kém. Tối thiểu nên có: rào kín quanh khu chuồng (lưới B40 hoặc rào tre có lưới), một lối vào có chậu nước sát trùng hoặc lớp vôi bột, đôi ủng và bộ quần áo chỉ dùng trong chuồng, không cho thương lái vào tận chuồng, và một ô nhỏ tách riêng để nhốt vật nuôi mới mua hoặc con ốm.

Kiểm tra định kỳ

Mỗi tuần đi một vòng quanh hàng rào kiểm tra chỗ rách, chỗ bị đào, cổng có đóng không, hố sát trùng còn thuốc không. Ghi sổ khách và xe ra vào. Huấn luyện mọi người trong trại hiểu vì sao phải làm như vậy; một người bỏ qua quy tắc có thể vô hiệu hóa toàn bộ hệ thống.