Quy trình tiêu độc khử trùng chuồng trại an toàn sinh học

Một quy trình tiêu độc khử trùng chuồng trại đúng gồm các bước theo thứ tự: đưa vật nuôi ra và dọn sạch phân, chất độn; tháo dỡ dụng cụ; ngâm và rửa bằng nước có chất tẩy rửa; để khô; phun thuốc sát trùng đúng nồng độ và đủ thời gian tiếp xúc; để khô và để trống chuồng trước khi nhập lứa mới. Bỏ qua bước làm sạch mà chỉ phun thuốc là sai lầm phổ biến nhất, vì phân và chất hữu cơ làm thuốc sát trùng mất phần lớn tác dụng.

Vì sao phải làm đúng thứ tự

Mầm bệnh ẩn trong lớp phân khô, chất độn, bụi và các khe nứt. Thuốc sát trùng chỉ tiêu diệt được mầm bệnh khi tiếp xúc trực tiếp và đủ thời gian. Nếu bề mặt còn phân bám, thuốc sẽ bị chất hữu cơ "ăn mất" hoặc không thấm tới. Vì vậy công thức đơn giản là: sạch trước, sát trùng sau, khô rồi mới dùng.

Quy trình tiêu độc khi kết thúc lứa nuôi

1. Đưa hết vật nuôi ra khỏi chuồng (nguyên tắc cùng vào cùng ra theo dãy hoặc theo ô).
2. Dọn sạch phân, chất độn, thức ăn thừa, đưa tới khu ủ phân hoặc xử lý; không để đống phân ngay cạnh chuồng.
3. Tháo dỡ máng ăn, máng uống, tấm chắn, quây úm, bóng đèn để rửa riêng.
4. Làm ướt và ngâm bề mặt chuồng bằng nước có chất tẩy rửa trong một thời gian để phân bám mềm ra.
5. Cọ rửa bằng vòi áp lực, bàn chải, chú ý góc chuồng, khe nứt, dưới sàn, đường ống, quạt.
6. Để khô bề mặt.
7. Phun thuốc sát trùng đúng nồng độ, phun ướt đều toàn bộ bề mặt từ trên xuống dưới, từ trong ra ngoài.
8. Để thuốc tác dụng đủ thời gian theo hướng dẫn, sau đó để chuồng khô hoàn toàn.
9. Quét vôi tường, nền (nếu áp dụng) và rắc vôi bột lối đi.
10. Để trống chuồng một thời gian trước khi nhập lứa mới.
11. Vệ sinh hệ thống nước uống: xả, rửa đường ống bằng chất tẩy rửa phù hợp rồi xả sạch.

Chọn thuốc sát trùng phù hợp

Khi có dịch cụ thể (ví dụ dịch tả lợn châu Phi, cúm gia cầm), nên dùng thuốc được cơ quan thú y khuyến cáo cho mầm bệnh đó. Luân phiên nhóm thuốc theo định kỳ cũng là cách làm nhiều trại áp dụng. Luôn pha đúng nồng độ hướng dẫn: quá loãng không hiệu quả, quá đặc lãng phí và gây hại.

Tiêu độc định kỳ khi đang nuôi

Không thể dọn sạch toàn bộ khi vật nuôi đang ở trong chuồng, nhưng vẫn cần:

• Phun sát trùng khu vực xung quanh chuồng, lối đi, cổng trại định kỳ.
• Thay thuốc ở hố, khay sát trùng ủng thường xuyên.
• Với một số thuốc có độ an toàn cao, có thể phun sát trùng trong chuồng có vật nuôi theo đúng hướng dẫn của nhà sản xuất; tránh phun vào giờ nóng, tránh làm ướt nền.
• Diệt ruồi, muỗi, chuột, vì chúng mang mầm bệnh giữa các khu.
• Tăng tần suất khi trong vùng có dịch.

Hệ thống cổng, hố sát trùng và khu vực đệm được hướng dẫn trong bài xây dựng hàng rào cách ly phòng dịch.

Khử trùng phương tiện, dụng cụ và con người

• Xe: rửa sạch bùn đất ở bánh, gầm rồi phun sát trùng trước khi vào cổng.
• Dụng cụ: xô, xẻng, xe đẩy, kim tiêm, dụng cụ thiến được rửa và ngâm sát trùng; dụng cụ cho khu cách ly dùng riêng.
• Con người: thay quần áo, ủng, rửa tay, nhúng ủng qua khay sát trùng ở mỗi dãy chuồng.

An toàn khi dùng hóa chất

Người phun thuốc phải mang găng tay, khẩu trang, kính, ủng và quần áo bảo hộ. Không pha trộn nhiều loại thuốc với nhau khi không có hướng dẫn, vì có thể tạo khí độc (ví dụ chlorine với một số chất tẩy). Bảo quản thuốc ở kho riêng, xa thức ăn, ngoài tầm tay trẻ em. Bao bì rỗng thu gom riêng, không dùng đựng thức ăn, nước uống. Nước thải sau khi rửa chuồng chứa nhiều thuốc sát trùng không nên đổ thẳng vào hầm biogas với lượng lớn; xem thêm bài quản lý chất thải nông trại.

Lưu ý với chuồng đệm lót sinh học

Chuồng dùng đệm lót sinh học không được phun thuốc sát trùng trực tiếp lên đệm vì sẽ tiêu diệt vi sinh vật có lợi. Chỉ sát trùng tường, máng, khu vực xung quanh. Khi kết thúc chu kỳ sử dụng đệm, dọn bỏ đệm cũ rồi mới tiêu độc toàn bộ chuồng theo quy trình. Xem bài đệm lót sinh học giảm mùi hôi.

Những sai lầm làm giảm hiệu quả khử trùng

• Phun thuốc lên bề mặt còn phân, bùn đất.
• Pha thuốc bằng nước bẩn hoặc nước có nhiều cặn.
• Pha sẵn để qua nhiều ngày, thuốc đã mất hoạt tính.
• Phun lướt, không đủ lượng để làm ướt toàn bộ bề mặt.
• Rửa lại bằng nước ngay sau khi phun, không đủ thời gian tiếp xúc.
• Bỏ sót trần, quạt, đường ống, khe nứt, gầm sàn.

Ghi chép và kiểm tra

Ghi lại ngày tiêu độc, loại thuốc, nồng độ, khu vực, người thực hiện. Với trại lớn, có thể lấy mẫu bề mặt kiểm tra vi sinh sau khử trùng để đánh giá hiệu quả. Ghi chép đầy đủ cũng là yêu cầu khi tham gia chứng nhận an toàn dịch bệnh hoặc VietGAHP.