Cách kiểm soát nhiệt độ chuồng nuôi gia cầm mùa nắng nóng

Để kiểm soát nhiệt độ chuồng gia cầm mùa nắng nóng, cần kết hợp ba nhóm biện pháp: giảm nhiệt hấp thu vào chuồng (cách nhiệt mái, che nắng, trồng cây), tăng thải nhiệt ra ngoài (thông gió tự nhiên, quạt, hệ thống làm mát) và giúp gà vịt tự chống chịu (giảm mật độ, nước mát đủ, điện giải, đổi giờ cho ăn). Gia cầm không có tuyến mồ hôi, lại có lớp lông dày, nên chịu nóng kém hơn nhiều so với chịu lạnh. Một đợt nắng nóng kéo dài mà không chuẩn bị có thể làm giảm đẻ, chậm lớn và gây chết hàng loạt.

Gia cầm phản ứng với nóng như thế nào

Gà tỏa nhiệt chủ yếu bằng cách thở. Khi nhiệt độ và độ ẩm tăng, gà sẽ:

• Xòe cánh, nằm áp bụng xuống nền, tìm chỗ mát.
• Thở há miệng, thở nhanh (thở hổn hển).
• Uống nhiều nước, ăn ít đi rõ rệt.
• Gà đẻ giảm đẻ, trứng nhỏ, vỏ mỏng.
• Trường hợp nặng: mào tím tái, lờ đờ, co giật và chết, thường gặp ở gà nặng cân vào buổi chiều.

Độ ẩm cao làm tình trạng nặng hơn vì hơi nước khó bay hơi khi gà thở. Một ngày 34°C khô ráo có thể dễ chịu hơn một ngày 32°C oi nồm.

Giảm nhiệt từ mái và tường

Phần lớn nhiệt vào chuồng đến từ mái. Những giải pháp hiệu quả:

1. Mái cách nhiệt: tôn có lớp cách nhiệt, hoặc làm trần phụ bằng bạt, cót dưới mái tôn để tạo khoảng không khí.
2. Quét vôi trắng hoặc sơn phản quang lên mái tôn giúp phản xạ bớt nắng.
3. Phun nước lên mái vào những giờ nắng gắt, chú ý nguồn nước và không để nước tạt vào chuồng làm ướt nền.
4. Mái hiên rộng và rèm che phía hướng tây để chặn nắng chiều.
5. Trồng cây bóng mát quanh chuồng (cách chuồng một khoảng để không cản gió và không tạo chỗ trú cho chim, chuột).

Thông gió: đưa nhiệt và khí độc ra ngoài

Chuồng hở

Chuồng hở dựa vào gió tự nhiên. Hướng chuồng nên đón gió chủ đạo, tránh hướng nắng tây. Mở rèm hai bên vào ban ngày, chỉ khép một phần khi có gió lùa mạnh. Có thể bổ sung quạt treo để tăng tốc độ gió thổi qua lưng gà; gió lưu thông giúp gà cảm thấy mát hơn nhiệt độ thực.

Chuồng kín

Chuồng kín dùng quạt hút ở một đầu và tấm làm mát (cooling pad) ở đầu kia. Không khí đi qua tấm làm mát ướt sẽ giảm nhiệt trước khi vào chuồng. Hệ thống này hiệu quả nhưng phụ thuộc điện; mất điện vào trưa nắng có thể gây chết gà nhanh, nên bắt buộc có máy phát dự phòng và hệ thống báo động. Xem thêm về tự động hóa quản lý nông trại để biết cách dùng cảm biến nhiệt và cảnh báo.

Lưu ý khi dùng làm mát bằng hơi nước: độ ẩm trong chuồng sẽ tăng. Nếu ngoài trời đã rất ẩm, hiệu quả làm mát giảm và cần tăng tốc độ gió.

Điều chỉnh mật độ và đệm lót

Mỗi con gà là một "lò sưởi" nhỏ. Mật độ quá dày làm nhiệt tích tụ và gà không có chỗ tản ra. Vào mùa nóng, nên nuôi thưa hơn mùa lạnh, tách bớt khi gà lớn. Đệm lót dày, ẩm cũng sinh nhiệt và khí amoniac; giữ lớp đệm khô, xới đảo thường xuyên. Nếu đang dùng đệm lót sinh học, cần chú ý vì quá trình lên men sinh nhiệt; bài đệm lót sinh học giảm mùi hôi có hướng dẫn điều chỉnh độ dày theo mùa.

Nước uống: biện pháp quan trọng nhất

• Đảm bảo đủ điểm uống, gà không phải chen lấn.
• Nước phải mát: che hoặc chôn ống dẫn, đặt bồn chứa trong bóng râm, xả bớt nước nóng trong ống vào buổi trưa.
• Bổ sung điện giải, vitamin C vào nước uống trong những ngày nóng theo hướng dẫn sản phẩm.
• Kiểm tra núm uống hằng ngày, đặc biệt trước giờ nóng nhất.

Vai trò của nước với dinh dưỡng chăn nuôi được trình bày chi tiết trong bài nước sạch trong dinh dưỡng chăn nuôi.

Thay đổi cách cho ăn

Quá trình tiêu hóa sinh nhiệt. Cho gà ăn vào giờ nóng nhất làm tăng gánh nặng nhiệt. Vì vậy:

• Cho ăn vào sáng sớm và chiều tối, hạn chế hoặc nhấc bớt máng ăn vào buổi trưa với gà thịt lớn.
• Không thay đổi loại cám đột ngột trong đợt nắng nóng.
• Với gà đẻ, có thể bổ sung canxi hạt to vào buổi chiều để hỗ trợ tạo vỏ trứng vào ban đêm.
• Không để cám thừa trong máng lâu vì dễ ôi trong nhiệt độ cao.

Theo dõi và hành động trong ngày nắng đỉnh điểm

Treo nhiệt kế – ẩm kế ở độ cao ngang lưng gà, không phải sát mái, để đọc đúng nhiệt độ gà đang chịu.

Chuẩn bị trước mùa nóng

Chống nóng hiệu quả nhất khi được chuẩn bị từ trước, không phải khi đợt nắng đã ập tới. Vài tuần trước mùa hè, hãy kiểm tra và bảo dưỡng quạt, vệ sinh cánh quạt và lưới bảo vệ, thay tấm làm mát bị đóng cặn, kiểm tra máy phát điện dự phòng, sửa rèm che rách. Lên kế hoạch nhập gà sao cho giai đoạn gà nặng cân nhất không rơi vào cao điểm nắng nóng nếu có thể, và giảm số lượng nuôi mỗi lứa trong những tháng nóng nhất. Dự trữ điện giải, vitamin để chủ động khi có cảnh báo nắng nóng kéo dài.

Lưu ý với gà con và vịt

Gà con trong giai đoạn úm vẫn cần sưởi, nhưng mùa hè cần giảm nguồn nhiệt sớm hơn và quan sát hành vi: gà tản xa đèn, thở há miệng là quá nóng. Xem bài kỹ thuật úm gà con mới nở. Vịt chịu nóng khá hơn khi có nước tắm, nhưng sân chơi phải có bóng râm và nước tắm phải thay thường xuyên.